Onderwaterfotografie

Op deze pagina van mijn website een voor mij totaal onbekend en onverkend gebied van de fotografie: de onderwaterfotografie.

 

Jos Pannekoek. Clownfish.
Jos Pannekoek. Clownfish.

 

Gelukkig heb ik via mijn website een ex collega van Shell, Jos Pannekoek, bereid gevonden zijn ervaringen op dit gebied te delen. Kijk op zijn flickr site voor meer schitterende onderwaterfoto's!

 

Als eerste de apparatuur die gebruikt wordt:

  • Canon Powershot S100
  • Canon onderwaterbehuizing
  • Sea&Sea Ys02 onderwater flitser

 

 

De foto hieronder is gemaakt bij een eiland in de Filipijnen: Bohol

 

Gebruikte apparatuur en Metadata: 

  • Canon Powershot S100
  • Inon Z240 onderwater flitser
  • brandpuntsafstand 70mm (omgerekend naar het 35mm formaat)
  • sluitertijd 1/200sec
  • diafragma f7.1
  • 80ASA
Jos Pannekoek. Clownfish.
Jos Pannekoek. Clownfish.

 

Waarom voor Canon gekozen en niet voor Nikon zul je misschien denken…

  • Dit is één van de weinige compactcamera`s die 24mm breed kan, de meeste beginnen op 28mm, en dat scheelt echt veel.
  • Behoorlijk lichtsterk F2.0 op 24mm Voor het focussen is dit wel heel handig onderwater, toch wat minder licht.
  • RAW ondersteuning, ook zeer belangrijk vind ik.
  • En uit diverse tests komt deze camera in deze klasse gewoon als beste uit de test voor onderwaterfotografie.

 

Spiegelreflex onderwater is ook heel leuk, maar een behuizing kost toch gauw een kleine €2000, iedere lens heeft een eigen dome nodig á  €400 - €500.

 

Plus nog een nadeel, heb je een macrolens erop staan, en je ziet ineens een haai, manta enz jammer dan, gaat niet lukken. Met je compact ben je toch wel een stuk flexibeler.

Jos Pannekoek. Lionfish.
Jos Pannekoek. Lionfish.
Jos Pannekoek. Batfish.
Jos Pannekoek. Batfish.

 

Belichting en de techniek van flitsen

Het meest lastige van onderwaterfotografie is licht. Licht gedraagt zich onder water heel anders dan boven water, vanaf 5 meter is de kleur rood al niet meer zichtbaar. Zie onderstaande tabel hoe de kleuren afzwakken naarmate je dieper gaat.

Tabel kleur en diepte
Tabel kleur en diepte

 

Om toch op diepte ook de kleuren goed weer te geven is het dus het beste om je eigen lichtbron mee te nemen,  een flitser dus. Ook zonder flitser is er onder water te fotograferen, hier zal ik later nog op terugkomen.

 

De flitser

Je hebt veel verschillende  onderwaterflitsers, beginnend van zo`n €300 tot dik €1500. Het verschil zit hem het meest in de kracht.

 

Slaveflits: de “goedkopere” flitsers welke het meest worden gebruikt in combinatie met een compactcamera zijn van het type slaveflitser. Bij deze type flitsers zit een glasvezelkabeltje tussen het flitsertje van de camera en een ontvanger op de grote flitser. Wanneer nu de kleine flitser op de camera afgaat “ziet” de grote flitser dit en doet hetzelfde.

 

TTL-flits: heb ik zelf nog geen ervaring mee, maar deze flitser is elektrisch aangesloten op de camera via een connector op de flitsschoen. Hier doet de flitser een lichtmeting door de lens van de camera en past hier de hier de juiste hoeveelheid flitslicht op toe (dit type flitser word vaak in combinatie met een DSLR - Digital Single Lens reflex-  gebruikt).

 

De positie van de flitser(s)

Dit is het belangrijkste bij het gebruik van een flitser(s). Tussen het te fotograferen object en je fotocamera heb je altijd kleine zwevende deeltjes. Indien je nu de flitser van je camera zelf zou gebruiken heb je een foto met heel veel opgelichte witte puntjes, dit word ook wel backscatter genoemd (de foto hieronder is een extreem voorbeeld).

Backscatter
Backscatter

 

Backscatter is grotendeels te voorkomen door je flitser(s) verder van je camera af te zetten en de flitser wat meer naar buiten te draaien. Doel is dat alleen het te fotograferen object in het licht van de flitser(s) valt.


Belangrijk is het dus dat de kleine flitser van de camera niets oplicht, dit is op te lossen door de buitenkant van de behuizing af te tapen met ducktape. Zelf gebruik ik ook een diffuser op de flitser, dit zorgt voor zachter licht en voor nog een bredere lichtstraal (kun je de flitser nog verder naar buiten draaien, en dus minder backscatter). Onderstaande plaatjes maken het allemaal nog een stuk duidelijker.

Backscatter
Backscatter
Backscatter
Backscatter

 

1 of 2 flitsers:

Zelf fotografeer ik nog met 1 flitser, maar het is zeker zo dat je met 2 flitsers veel flexibeler bent. Vaak zit je met 1 flitser toch met een harde schaduwkant, met 2 flitsers kun je dan de schaduwkant invullen (staat bij mij op de wenslijst). Ook geven 2 flitsers samen een stuk meer licht.

 

Welke instellingen gebruik ik?

Fotografeer in RAW, vind ik het bovenwater eigenlijk al een must om in RAW te fotograferen. Onderwater helemaal. Je kunt in je fotobewerkingsprogramma zoveel meer uit een foto halen, alleen al het feit dat je de witbalans achteraf kunt corrigeren zonder in te boeten op de kwaliteit (over het bewerken van onderwaterfoto's kom ik later nog terug).

Ik zet mijn camera altijd  volledig manual
Ik stel een diafragma in waarbij ik de meeste scherptediepte krijg, bij mijn S100 zit ik meestal op een diafragma tussen F5,6 en F8.

ISO waarde: Zo laag als mogelijk is.. Ik zet hem meestal op ISO80, vaak moet je in je bewerkingsprogramma toch nog wel wat oplichten en corrigeren, wanneer je laag in ISO schiet heb je merkbaar minder ruis en veel meer ruimte om je foto`s achteraf te corrigeren.


Bij hogere ISO waardes zie je toch sneller ruis verschijnen, al gaat het met de moderne camara`s wel steeds beter. Mijn Canon S100 schiet tot ISO400 nog ruisvrij, een camera van 5 jaar eerder gaf dan echt al heel veel ruis.

 

De sluitertijd:  dit is wat je het meeste aanpast. Met de sluitertijd bepaal je hoeveel de achtergrond/water word opgelicht door het natuurlijke omgevingslicht. Met de sluitertijd bepaal je dus niet de belichting van je hoofdonderwerp, dit doe je met de flits. Zo is het dus mogelijk om overdag een foto te maken, waarbij het lijkt of het donker was, gewoon de sluitertijd snel genoeg zetten. Bij onderstaand voorbeeld was een sluitertijd van 1/200 en een diafragma van F7.1 genoeg om het water zwart te maken (was in het echt gewoon blauw).

Jos Pannekoek. Ghost Pipefish.
Jos Pannekoek. Ghost Pipefish.

 

De benodigde hoeveelheid flitslicht is dus afhankelijk van:

  • Afstand tussen flitser en object
  • Diafragma (een groter diafragma zal meer licht op de sensor geven)
  • Positie van flitser 
  • Kleur van object (een zilverkleurige vis heeft echt maar heel weinig flitslicht nodig bijvoorbeeld)


Belangrijk om te weten is dat  iedere verdubbeling  van  afstand  tot object je 4x meer flitskracht nodig hebt.


Conclusie

Probeer zo dicht als mogelijk op je object te komen. Naarmate je meer foto`s neemt en ervaring krijgt zul je steeds meer de juiste instelling in 1x goed zetten. Eigenlijk zijn het dus maar 2 dingen die je aanpast. Nog een voorbeeld om het duidelijker te maken:

Jos Pannekoek. Turtle.
Jos Pannekoek. Turtle.
  • Hier heb ik de flitskracht maximaal staan i.v.m. redelijke afstand tussen schildpad en camera.
  • Diafragma stond hier op F5.0, met een lager diafragma (hoger getal) had de schildpad te weinig belicht geweest, flitser stond al max.
  • De sluitertijd was hier 1/400sec om het wateroppervlakte goed te belichten.

 

Onderwaterfotografie zonder flitser

Ook zonder flitser is het best mogelijk goede foto's te maken onder water. Zeker als het water ondiep (<5m) en helder is kun je mooie foto's maken zonder flits.

 

Kom je op grotere dieptes, dan word het automatisch ook donkerder, het gevolg is dat je sluitertijd te lang gaat worden om scherpe foto`s te maken, je komt er dan niet onder uit om de ISO waarde te verhogen, en/of het diafragma verder open te zetten. De kwaliteit van de foto hangt dan ook meer af van de kwaliteit van de camera.

 

Witbalans

Zoals ik al had geschreven… het licht en vooral de kleuren veranderen enorm naarmate je dieper gaat. Heel belangrijk is dan dat de witbalans goed word ingesteld. Bovenwater werkt de stand auto-WB vaak gewoon heel goed, onder water gaat de camera hier toch minder goed mee om. De foto krijgt een blauw/groene kleurzweem en het mooie koraal ziet er ineens een stuk minder kleurig uit als dat jij het zag.

 

Dit is op te lossen door:

  • Onderwater de witbalans handmatig in te stellen. Sommige camera's hebben de mogelijkheid om de witbalans in te stellen met een witte kaart. Je laat de camera een meting doen op een wit vlak, die corrigeert hierop de WB. Deze manier werkt zeer goed, echter moet je iedere 4-5 mtr dat je dieper gaat dit wel herhalen (zie de handleiding van uw camera).
  • In RAW schieten en achteraf op de computer de witbalans corrigeren. Dit werkt absoluut het makkelijkst en het beste.. voorwaarde is wel…. je camera moet RAW ondersteunen en je hebt software nodig om een RAW foto te ontwikkelen (over de bewerking kom ik later nog terug). Ook al staat de witbalans goed, toch een kleur als rood zal je camera op 10 mtr niet meer weergeven, dit is wel op te lossen in een programma als Photoshop (hier kom ik ook later op terug).

 

Jos Pannekoek. Angelfish.
Jos Pannekoek. Angelfish.

 

Onderwaterfotografie, en  de verschillende type camera's

De beeldkwaliteit van een camera word bepaald door een aantal factoren.

  • Sensorgrootte: kort door de bocht kun je stellen dat hoe groter de sensor hoe beter de kwaliteit, een grote sensor kan nu eenmaal meer licht vangen dan een kleine sensor. Het grote voordeel zie je vooral terug in minder ruisvorming en grotere hoeveelheid details.


Hieronder een weergave om het verschil in grootte tussen de onderlinge sensors te zien. Fullframe is de grootte zoals “vroeger” de grootte van een filmrolletje was, ook wel als 35mm genoemd.

Sensor afmetingen
Sensor afmetingen
  • Hoeveelheid pixels: dit is eigenlijk wel wat achterhaald, alle camera hebben tegenwoordig genoeg pixels om een goede foto weer te geven. Wel heb je als voordeel dat je met meer pixels wat meer kunt croppen.
  • Kwaliteit van het objectief: het objectief op de camera is van hele grote invloed op de kwaliteit van de foto. Hoe beter het objectief hoe beter deze kleuren, contrast en scherpte weergeeft.

Tegenwoordig heb je eigenlijk 4 soorten digitale camera`s. Welke dit zijn en wat de voor- en nadelen voor onderwaterfotografie zijn ga ik hier beschrijven.

  • De compactcamera
  • Prosumercamera
  • Systeemcamera met verwisselbare lenzen
  • Digitale spiegelreflex

De Compactcamera

Dit is gelijk ook de goedkoopste camera. Dit is echt een point en shoot camera waarbij je weinig zelf in kunt stellen. Voordeel van zo'n camera is dat je weinig fout kunt doen, maar je geen hele hoge eisen mag verwachten van het eindresultaat. De prijsrange van dit  type camera ligt momenteel zo tussen de €100 en €200 (exclusief behuizing).

+ Makkelijk in gebruik
+ Goedkoop
- Kwaliteit mag je geen hoge eisen van verwachten

 

De prosumercamera

Ook dit is nog steeds een compactcamera, echter tegenwoordig komen er steeds meer “kleine” camera's waar je heel veel zelf in kunt stellen (denk aan sluitertijd, ISO waarde,  diafragma). Ook bieden deze camera's de ondersteuning van RAW. Vaak is de sensor ook net iets groter en zit er een beter objectief op dan bij de goedkopere modellen. De prijsrange van dit type toestel ligt momenteel zo tussen de €300 en €500 (exclusief behuizing).

+ Goede beeldkwaliteit
+ Meer dingen zelf in te stellen
+ Vaak RAW ondersteuning
- Iets duurder
- Iets groter dan de goedkopere compacts

 

De Systeemcamera met verwisselbare lenzen

Dit kun je eigenlijk zien als een zeer goede prosumercamera, met het verschil dat je nu de lens kunt wisselen. De sensor is meestal ook weer een stuk groter als bij de prosumer (Microfourthirds).
Belangrijk bij dit type camera is wel dat je goed nadenkt over welke lens je monteert voor je te water gaat, onder water kun je niet meer wisselen. De prijsrange van dit type toestel ligt momenteel zo tussen de €500 en €800 (exclusief behuizing).

+ Zeer goede beeldkwaliteit

+ Meer dingen zelf in te stellen
+ Alle systeemcamera`s hebben RAW ondersteuning.
+ Mogelijkheid tot wisselen van lens (denk aan extreme groothoek en fisheye lenzen).
- Nog redelijk prijzig
- Behuizing is ook nog behoorlijk prijzig
- Onder water kun je geen lens wisselen!!!!

 

Digitale spiegelreflex

Deze kunnen we eigenlijk nog verdelen in Full Frame en APS-C formaat. Full Frame was altijd echt voor de professionele fotograaf, tegenwoordig worden de Full frame camera's echter  steeds betaalbaarder, waardoor je als “amateur” ook zo`n toestel kunt kopen. Het verschil tussen beide zit hem in de sensorgrootte.  Een fullframe kan een foto echt met de hoogste kwaliteit en minste ruis vastleggen. Wel moet gezegd worden dat de APS-C camera`s tegenwoordig maar weinig meer onderdoen voor een Full-frame.


Vaak is de bediening van een spiegelreflex een stuk beter, alle handelingen zitten vaak onder een knopje op de body, bij goedkopere fototoestellen moet je vaak een menu in. Ook bij een spiegelreflex geld…. denk goed na over welke lens je monteert voor je te water gaat, onder water kun je niet meer wisselen (als voorbeeld: heb je een macro-objectief gemonteerd voor zeepaardjes, slakjes kreeftjes enz… en er zwemt een haai, manta, schildpad voorbij….. jammer dan, verkeerde lens…. is dan toch wel balen).

+ Top beeldkwaliteit
+ Bij hogere ISO waardes minder last van ruis
+ RAW ondersteuning
+ Mogelijkheid tot wisselen van lens (denk aan extreme groothoek en fisheye lenzen)
+ Meeste onderwaterfotografen zijn al in het bezit van een spiegelreflex voor ze aan onderwaterfotografie beginnen
+ Bediening is vaak eenvoudiger
- Prijzig
- Behuizing is zeer prijzig (€1500 tot €2500)
- Iedere lens heeft een aparte dome nodig, wat ook weer extra geld kost
- Onder water kun je geen lens wisselen!!!!

 

Jos Pannekoek. Clownfish.
Jos Pannekoek. Clownfish.

 

Lenzen en objectieven

In het geval van een systeemcamera of een DSLR waarbij je de lens kunt wisselen  gebruik je onder water 3 type objectieven:

 

  • Wideangle: objectieven die een grote beeldhoek geven met als doel zoveel mogelijk op de foto te krijgen. Omdat water heel veel contrast en scherpte wegneemt is het van belang zo dicht mogelijk op je onderwerp te komen. Een objectief met een grote beeldhoek is dan een groot voordeel. Omgerekend naar 35mm formaat moet je denken aan een objectief met een brandpuntsafstand tussen de 8 en 16mm.
  • Macro-objectief: objectieven die kleine objecten met een minimale vergroting van meer dan 1X kunnen weergeven. Een van de belangrijkste eigenschappen van een macro-objectief is dat hij al zeer dichtbij kan scherpstellen. Een fijne brandpuntsafstand voor onderwaterfotografie is zo tussen de 50-100mm (omgerekend naar 35 mm formaat )
  • Fisheye-objectief: een extreme groothoek die rechte lijnen als gebogen laat zien (vandaar de naam fisheye) onderwater heb je echter geen rechte lijnen en valt deze eigenschap helemaal niet op.

 

Objectieven heb je natuurlijk ook in verschillende kwaliteitsniveaus. De kwaliteit heeft te maken met:

 

  • Lichtsterkte: hoe groot is de maximale diafragma, je hebt al F1.4 lenzen, moet je wel flink voor in de buidel. Voordeel van een lichtsterk objectief, is dat je met minder licht toch nog redelijke sluitertijden hebt, plus dat een lichtsterk objectief ook makkelijker focused. Lenzen vanaf F2.8 worden al gezien als lichtsterk.
  • Prime/zoom: een primelens met vast brandpunt is vaak scherper dan een zoomlens. Zeker objectieven met zoombereiken als 18-300 zijn niet de meest kwalitatieve lenzen… ze schieten zeker mooie foto`s, maar je kunt ze absoluut niet vergelijken met een lichtsterk prime-objectief.
  • Inwendige kwaliteit van de glasgroepen: de duurdere betere lenzen hebben vaak meer en grotere glasgroepen inwendig, nadeel is wel dat het objectief hierdoor zwaarder/groter en vooral ook duurder word.

 

 

Welke lens nu monteren voor je te water gaat??? Vaak wordt wel aangegeven wat er tijdens de duik te zien valt… op basis hiervan kun je beslissen of je kleine dingen zoals slakjes, kreeftjes  gaat fotograferen,  of juist mooie koraaltuinen en grote dieren.

 

Voorzetlenzen

Bij de compact-camera en prosumer-camera heb je de mogelijkheid om een voorzetlens op het onderwaterhuis te zetten. Dit zijn lenzen die je nat onder water kunt monteren (groot voordeel). Je hebt 2 types:

 

  • Voorzetgroothoeklens: deze worden vaak aangegeven met een verkleiningssfactor (een 0,5 voorzet lens maakt dus van je 24mm een 12mm objectief)
  • Voorzetmacro-lens: deze worden vaak aangegeven met een vergrotingsfactor (een 2.0 voorzet lens maakt dus van je 50 mm een 100mm objectief, voordeel hierbij is dat de scherpstelafstand niet wijzigt, je macro-object komt dus groter in beeld).

 

Voorzetlenzen zijn best een goede en redelijk voordelige manier om je prosumer of compact uit te breiden, echter heeft het natuurlijk niet de kwaliteit van een objectief op een DSLR.

Onderwaterfoto`s en de bewerking

Ik ga er hier van uit dat Photoshop al in je bezit is, en je de basis goed begrijpt. Anders zijn er genoeg boeken over Photoshop die de basis goed uitleggen.

Backscatter verwijderen in Photoshop (Elements)

Hoe goed je je flitser ook hebt gepositioneerd, soms zal je toch nog backscatter in beeld hebben. Hier komt Photoshop goed van pas. Dit is gemakkelijk te verwijderen met het stof en krassen filter in combinatie met het historiepenseel. In deze video word dit heel duidelijk uitgelegd. Dit is ook al mogelijk in eerdere versies van Photoshop

Kleurcorrectie met kanaalmixer

Zoals al eerder gezegd bevatten foto`s genomen in “dieper” water minder kleur, rood is al vrij snel weg, dit zorgt voor foto`s met een groen/blauw of cyaan zweem. Blauw en groen is vaak nog wel voldoende aanwezig, en hierin zit hem de truc, we gaan gewoon wat rood 'stelen' van het groen en blauw kanaal. We gaan eens aan de gang met onderstaande foto. Om de handelingen zelf te doen… De foto is HIER te downloaden. Rechtermuisknop en save as.

Zoals je ziet zit hier een hele grote groen/cyaan zweem over… Dit gaan we oplossen.

(Ctrl is bij Mac Cmd)

  • Open de foto in Photoshop
  • Dupliceer de achergrond laag Ctrl+J, dit zorgt dat je altijd terug kunt keren naar het origineel.
  • Open nu de kanalen/channels

Zoals je ziet is het rood kanaal geheel zwart, hier zit dus geen informatie meer in. Het groen kanaal bevat hier de meeste informatie.

  • Open nu een kanaalmixer/channelmixer aan-passingslaag.
  • Zet het uitvoerkanaal op rood, en schuif de roodslider geheel naar o%
  • Nu is het een beetje spelen met de groen en blauw slider tot het er acceptabel uitziet. Zie mijn settings en resultaat hieronder.

De afbeelding ziet er al stukken beter uit, nu gaan we hem in niveaus/levels nog verder verbeteren.

  • Open een niveaus/levels aanpassings laag.
  • Ga nu per kanaal wat met de schuivertjes “spelen”. Ik had:
  • - Voor het rood kanaal: Zwart 5, Grijs 1.12, Wit 250
    - Voor het groen kanaal: Zwart 4, Grijs 1.04, Wit 255
    - Voor het blauw kanaal: Zwart 5, Grijs 1, Wit 250
  • Hierna om de foto af te maken nog een contrastaanpassingslaag met contrast +20.
  • En een kleurtoon/verzadingings aanpassingslaag met verzadiging +20.
  • Als alles naar wens is kunnen de lagen samengevoegd worden…

Hier de voor en na… Natuurlijk niet de hele mooie kleuren als met flits, maar toch al 10X beter vind ik.

Wordt vervolgd.

Jos Pannekoek